سلامت گیل/ به نقل از سلامت طبنا گیلان؛ با دکتر مرضیه اکبرپور- پزشک متخصص کودکان و نوزادان رشت، درباره اهمیت تغذیه با شیر مادر، باورهای غلط رایج، نقش پدر و خانواده، شرایط خاص مانند سزارین و نوزاد نارس و همچنین راهکارهایی برای تداوم شیردهی در مادران شاغل گفتوگو کردیم.
چرا شیر مادر بهترین تغذیه برای نوزاد است؟ آیا هنوز هم با وجود پیشرفتهای صنعتی، این ادعا پابرجاست؟
شیر مادر تغذیهای بیهمتاست که هیچ جایگزینی ندارد. تمام نیازهای کودک — از تقویت سیستم ایمنی و رشد جسمی گرفته تا تکامل مغز و بینایی — در شیر مادر تأمین میشود.
علاوهبر این، تماس پوست به پوست و تماس چشمی مادر و نوزاد در زمان شیردهی، به طور مستقیم موجب تحریک و تقویت تکامل مغزی نوزاد میشود.
جالب است بدانید شرکتهای تولیدکننده شیر خشک همواره تلاش دارند فرمول خود را به شیر مادر نزدیک کنند، اما هنوز هیچ شرکتی نتوانسته ترکیبی کاملاً مشابه تولید کند. آنها صرفاً در پی شباهتهای بیشتر هستند، نه جایگزینی واقعی.
چه باورهای غلطی باعث میشود مادران زود از شیردهی منصرف شوند؟
باورهایی مثل «شیرت کمه»، «شیرت مغز نداره» یا «ما خانوادگی شیر نمیدیم» متأسفانه رایجاند و موجب میشوند بسیاری از مادران احساس بیکفایتی کنند و خیلی زود از شیردهی دست بکشند.
نکته مهم اینجاست که شیر مادر در ابتدای شیردهی رقیق است و تشنگی نوزاد را رفع میکند، اما در پایان شیردهی شیر چربتر و مغذیتری ترشح میشود که نوزاد را سیر میکند. بنابراین اگر مادر فقط شیر ابتدای سینه را بدوشد، ممکن است به اشتباه تصور کند شیرش کیفیت ندارد.
خستگی مادر و نبود حمایت هم میتواند منجر به کاهش کیفیت شیردهی و روی آوردن زودهنگام به شیر خشک شود. باید دانست که در روزهای اول، حجم شیر کم است چون معده نوزاد کوچک است، اما به مرور افزایش مییابد. بهویژه آغوز — همان شیر زرد اولیه — با وجود حجم کم، بسیار ارزشمند و مغذی است.
مشکلات شیردهی واقعیاند یا تلقین اطرافیان و اضطراب مادر؟
بخشی از مشکلات واقعاً وجود دارند، مانند مادرانی با نوک پستان صاف یا کسانی که تحت درمانهای خاص هستند. اما بسیاری از نگرانیها ناشی از تلقین اطرافیان است.
برای مثال، رفلکس روتینگ (rooting reflex) — یعنی برگشتن سر نوزاد به سمت تحریک اطراف دهان — واکنشی طبیعی است، اما اغلب به اشتباه نشانه گرسنگی تلقی میشود و مادر را دچار اضطراب میکند.
همچنین مادرانی که تازه زایمان کردهاند، بهویژه پس از سزارین، ممکن است دچار اندوه پس از زایمان شوند و این احساس بیکفایتی میتواند روی شیردهیشان تأثیر بگذارد.
تأثیر زایمان سزارین و نوزاد نارس بر شیردهی چیست؟
بعد از سزارین، بهخاطر درد و محدودیت حرکتی، شیردهی سختتر میشود و کاهش دفعات مکیدن نوزاد میتواند منجر به کاهش شیر مادر شود.
نوزادان نارس نیز بهویژه در صورت وزن پایین و نیاز به بستری، ممکن است در روزهای اول توانایی مکیدن نداشته باشند. در این شرایط مادر باید شیر خود را بدوشد و ذخیره کند.
خوشبختانه امروزه مکملهایی مانند Fortifier به شیر مادر اضافه میشود تا ارزش تغذیهای آن افزایش یابد.
همچنین توصیه میشود مادران چند قطره از شیر آغوز خود را فریز کرده و برای نوزاد نارس به بیمارستان بیاورند تا سیستم ایمنی او تقویت شود و از بیماریهای خطرناکی مانند نکروز رودهای (NEC) پیشگیری شود.
تماس پوست به پوست و شروع سریع شیردهی چقدر اهمیت دارد؟
در برخی بیمارستانها که عنوان «بیمارستان دوستدار کودک» را دارند، ده اقدام اساسی برای حمایت از شیردهی اجرا میشود.
یکی از مهمترین آنها، تماس پوست به پوست بلافاصله پس از زایمان است که با تحریک ترشح هورمونهای شیردهی، به آرامش مادر و شکلگیری پیوند عاطفی کمک میکند و در موفقیت شیردهی بسیار مؤثر است.
نقش پدر و خانواده در موفقیت یا شکست شیردهی چقدر است؟
شیردهی با وجود طبیعی بودن، فرآیندی دشوار است و مادر به حمایت اطرافیان، بهویژه پدر، نیاز دارد.
پدر میتواند در زمان شیردهی با تهیه آب و غذا برای مادر، گرفتن آروغ نوزاد، یا کمک در کارهای خانه همراه موثری باشد.
حتی اگر مادر شبها بیدار میشود، پدر میتواند با تعویض پوشک یا آرام کردن نوزاد، زمان استراحت او را افزایش دهد.
هرچه خواب و تغذیه مادر بهتر باشد، تولید شیر هم بیشتر میشود. حمایت سایر اعضای خانواده نیز در این مسیر بسیار تأثیرگذار است.
آیا مادران شاغل یا جداشده از نوزاد میتوانند به شیردهی ادامه دهند؟
بله، مادران شاغل میتوانند از مرخصی شیردهی استفاده کرده و در زمان حضور در خانه، از شیردوش استاندارد برای ذخیره شیر استفاده کنند.
ذخیره شیر در ظروف مناسب و آموزش نحوه نگهداری و گرمکردن آن اهمیت زیادی دارد. برخی شیردوشهای غیراستاندارد مانند مدلهای بوقی ممکن است به سینه آسیب برسانند و مادر را از ادامه شیردهی منصرف کنند، بنابراین انتخاب ابزار مناسب حیاتی است.
اگر فقط یک توصیه به مادران داشته باشید، چیست؟
شیردهی تجربهای زیبا، لذتبخش و البته نیازمند آمادگی ذهنی و بدنی است. مادران باید قبل از زایمان، با مطالعه و مشاوره، خود را برای این مسیر آماده کنند.
هر سیسی شیر مادر بر مغز، هوش و آینده کودک تأثیر دارد.
هزار روز اول زندگی نوزاد، یک دوره طلایی برای رشد و تکامل است که هیچگاه تکرار نمیشود. استفاده از این فرصت، لذتی عمیق برای مادر و آیندهای روشن برای فرزند بههمراه دارد.
و در پایان:
مادر شیرده را تنها نگذاریم. از او حمایت کنیم.
